پلاستىك خالتىلارنىڭ تۇغۇلۇشتىن تارتىپ چەكلىنىشكىچە بولغان تارىخى
1970-يىللاردا، پلاستىك سودا خالتىلىرى يەنىلا ئاز ئۇچرايدىغان يېڭىلىق ئىدى، ھازىر ئۇلار يىللىق ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى بىر تىرىليونغا يېتىدىغان دۇنياۋى مەھسۇلاتقا ئايلاندى. ئۇلارنىڭ ئىزلىرى دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىغا تارقالغان، بۇنىڭ ئىچىدە دېڭىز تېگىنىڭ ئەڭ چوڭقۇر قىسمى، ئېۋېرېست تېغىنىڭ ئەڭ ئېگىز چوققىسى ۋە قۇتۇپ مۇزلىرى بار. پلاستىكلارنىڭ پارچىلىنىشى ئۈچۈن يۈز يىللار كېتىدۇ. ئۇلاردا ئېغىر مېتاللار، ئانتىبىئوتىكلار، پېستىتسىدلار ۋە باشقا زەھەرلىك ماددىلارنى سۈمۈرۈۋالالايدىغان قوشۇمچە ماددىلار بار. پلاستىك خالتىلار مۇھىتقا ئېغىر خىرىس ئېلىپ كېلىدۇ.
بىر قېتىملىق ئىشلىتىلىدىغان پلاستىك خالتىلار قانداق ياسىلىدۇ؟ قانداق چەكلەنگەن؟بۇ قانداق يۈز بەردى؟
1933-يىلى، ئەنگلىيەنىڭ نورۋىچ شەھىرىدىكى بىر خىمىيە زاۋۇتى ئەڭ كۆپ ئىشلىتىلىدىغان پلاستىك-پولىئېتىلېننى بىلىپ-بىلمەي ئىشلەپچىقاردى. پولىئېتىلېن ئىلگىرى كىچىك كۆلەمدە ئىشلەپچىقىرىلغان بولسىمۇ، بۇ سانائەتتە ئەمەلىي ئىشلىتىلىدىغان بىرىكمە ماتېرىيالنىڭ تۇنجى قېتىم سىنتېز قىلىنىشى بولۇپ، ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى مەزگىلىدە ئەنگلىيە ئارمىيىسى تەرىپىدىن مەخپىي ئىشلىتىلگەن.
1965-يىلى شىۋېتسىيەنىڭ Celloplast شىركىتى بىر گەۋدىلەشكەن پولىئېتىلېن سودا خالتىسىغا پاتېنت بەردى. ئىنژېنېر ستېن گۇستاف تۇلىن تەرىپىدىن لايىھەلەنگەن بۇ سۇلياۋ خالتا تېزلا ياۋروپادىكى رەخت ۋە قەغەز خالتىلارنىڭ ئورنىنى ئالدى.
1979-يىلى ياۋروپادىكى خالتا بازىرىنىڭ %80 نى كونترول قىلغان پلاستىك خالتىلار چەتئەللەرگە سېتىلىدۇ ۋە ئامېرىكىغا كەڭ كۆلەمدە تونۇشتۇرۇلىدۇ. پلاستىك شىركەتلىرى ئۆز مەھسۇلاتلىرىنى قەغەز ۋە قايتا ئىشلىتىشكە بولىدىغان خالتىلاردىن ئۈستۈن دەپ تەشۋىق قىلىشقا باشلىدى.
1982-يىلى ئامېرىكىدىكى ئەڭ چوڭ ئىككى چوڭ دۇكان زەنجىرى بولغان Safeway ۋە Kroger پلاستىك خالتىلارغا ئۆتتى. تېخىمۇ كۆپ دۇكانلار بۇنىڭغا ئەگىشىپ، ئون يىلنىڭ ئاخىرىغا كەلگەندە، دۇنيا مىقياسىدا پلاستىك خالتىلار دېگۈدەك قەغەزنىڭ ئورنىنى ئالىدۇ.
1997-يىلى دېڭىزچى ۋە تەتقىقاتچى چارلىز مور دۇنيادىكى ئوكيانلاردىكى بىر قانچە گىرنىڭ ئىچىدىكى ئەڭ چوڭى بولغان چوڭ تىنچ ئوكيان ئەخلەت مەيدانىنى بايقىدى، بۇ يەردە نۇرغۇن مىقداردا پلاستىك قالدۇقلار توپلىنىپ، دېڭىز ھاياتىغا تەھدىت سالدى. پلاستىك خالتىلار دېڭىز تاشپاقىلىرىنى ئۆلتۈرۈش بىلەن داڭلىق، چۈنكى ئۇلار خاتا ھالدا ئۇلارنى مېدۇزا دەپ ئويلاپ يەيدۇ.
2002-يىلى بېنگال نېپىز پلاستىك خالتىلارنىڭ ئاپەت خاراكتېرلىك كەلكۈن ئاپىتىدە سۇ چىقىرىش سىستېمىسىنىڭ توسۇلۇپ قېلىشىدا مۇھىم رول ئوينىغانلىقى بايقالغاندىن كېيىن، ئۇنى چەكلەشنى يولغا قويغان دۇنيادىكى تۇنجى دۆلەت بولدى. باشقا دۆلەتلەرمۇ بۇنىڭغا ئەگىشىشكە باشلىدى. 2011-يىلى دۇنيا ھەر مىنۇتتا 1 مىليون پلاستىك خالتا ئىستېمال قىلىدۇ.
2017-يىلى كېنىيە ئەڭ قاتتىق «سۇلياۋنى چەكلەش»نى يولغا قويدى. نەتىجىدە، دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى 20 دىن ئارتۇق دۆلەت سۇلياۋ خالتىلارنى ئىشلىتىشنى تەڭشەش ئۈچۈن «سۇلياۋنى چەكلەش بۇيرۇقى» ياكى «سۇلياۋنى چەكلەش بۇيرۇقى»نى يولغا قويدى.
2018-يىلى «پلاستىك ئۇرۇش تېز قارار» دۇنيا مۇھىت كۈنىنىڭ تېمىسى قىلىپ تاللانغان بولۇپ، بۇ يىل ھىندىستان تەرىپىدىن ئۆتكۈزۈلدى. دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى شىركەتلەر ۋە ھۆكۈمەتلەر بۇنى قوللايدىغانلىقىنى بىلدۈردى ھەمدە بىر قېتىملىق ئىشلىتىلىدىغان پلاستىك بۇلغىنىش مەسىلىسىنى ھەل قىلىش ئۈچۈن قەتئىي ئىرادىسى ۋە ۋەدىسىنى ئارقا-ئارقىدىن ئىپادىلىدى.
2020- دۇنيا مىقياسىدا «پلاستىك بۇيۇملارنى چەكلەش» كۈنتەرتىپكە كىرگۈزۈلدى.
ھاياتنى سۆيۈڭ ۋە مۇھىتنى قوغداڭ. مۇھىتنى قوغداش ھاياتىمىز بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك بولۇپ، بىزنى باشقا ئىشلارنىڭ ئاساسى قىلىدۇ. بىز كىچىك ئىشلاردىن باشلاپ، يان تەرەپتىن باشلىشىمىز، ئۆيىمىزنى قوغداش ئۈچۈن ئىمكانقەدەر ئاز ئىشلىتىش ياكى ئىشلەتكەندىن كېيىن سۇلياۋ خالتىلارنى تاشلىماسلىق ياخشى ئادەتكە يېتىشىمىز كېرەك!
ئېلان قىلىنغان ۋاقىت: 2022-يىلى 7-ئاينىڭ 20-كۈنى